Python Kurulumu: pip ve Sanal Ortam

01Python Nedir, Ne İçin Kurulur?

Python, okunması kolay sözdizimiyle bilinen, genel amaçlı bir programlama dilidir. Veri analizi, otomasyon betikleri, web uygulamaları, yapay zeka çalışmaları ve sistem yönetimi gibi çok farklı alanlarda kullanılır.

İşletmeler için en pratik kullanım alanı otomasyondur: Excel dosyalarını birleştirmek, bir sitedeki ürün fiyatlarını raporlamak ya da her sabah tekrarlanan bir işi dakikalar yerine saniyeler içinde bitirmek birkaç satırlık Python koduyla yapılabilir.

Python kurulumunun iki kritik noktası vardır: Windows'ta PATH ayarı ve her proje için ayrı sanal ortam. Bu ikisini baştan doğru yaparsanız ileride karşılaşacağınız hataların çoğu hiç ortaya çıkmaz.

02Python İndir: Hangi Sürüm Seçilmeli?

Python'u her zaman resmî adres olan python.org üzerinden indirin. Sayfanın üstünde önerilen güncel kararlı sürüm görünür; yeni başlıyorsanız onu seçin.

Python 2 desteği yıllar önce sona erdi; kesinlikle Python 3 kurun. Çalışacağınız bir proje belirli bir alt sürüm istiyorsa (örneğin bir kütüphane henüz en yeni sürümü desteklemiyorsa) projenin belgelerini kontrol edin.

• Kararlı sürüm: Günlük kullanım ve iş projeleri için doğru tercih.
• Ön sürümler (alpha, beta, rc): Yalnızca test amaçlıdır, iş projelerinde kullanmayın.
• Mimari: Güncel bilgisayarların çoğu 64 bit'tir; ARM tabanlı cihazlarda ARM64 kurucusunu seçin.

03Windows'ta Python Kurulumu

İndirdiğiniz kurucuyu çalıştırdığınızda ilk ekranın altında Add python.exe to PATH seçeneği bulunur. Bu kutuyu işaretlemeden Install Now'a basarsanız terminalde python komutu tanınmaz; en sık yapılan kurulum hatası budur.

Kurucu Python ile birlikte py başlatıcısını da kurar. py komutu, birden fazla Python sürümü kurulu olsa bile doğru sürümü bulur ve PATH sorunlarından etkilenmez; Windows'ta güvenli bir alternatiftir.

python.org, Windows için yeni bir Python yükleme yöneticisi de sunmaktadır; bu araç sürümleri komut satırından kurup yönetmeyi kolaylaştırır. Hangi yöntemin önerildiğini indirme sayfasından kontrol edin; aşağıdaki doğrulama komutları her iki yöntemde de aynıdır.

python --version
py --version

# Hangi python.exe kullanılıyor?
Get-Command python

# pip'i Python üzerinden çağırma (önerilen)
py -m pip --version

04macOS ve Linux'ta Python Kurulumu

macOS'ta python.org'daki .pkg kurucusunu ya da Homebrew'u kullanabilirsiniz. Bu sistemlerde komut adı genellikle python3, paket yöneticisi pip3 şeklindedir. Sistemle gelen Python'u güncellemeye ya da silmeye çalışmayın; işletim sistemi araçları ona bağlı olabilir.

Linux dağıtımlarının çoğunda Python 3 hazır gelir; eksik olan genellikle pip ve venv paketleridir.

brew install python
python3 --version

sudo apt update
sudo apt install python3 python3-pip python3-venv
python3 --version

sudo dnf install python3 python3-pip
python3 --version

05pip ile Paket Kurma

pip, Python'un paket yöneticisidir ve Python ile birlikte gelir. PyPI adlı merkezi depodan kütüphane indirip kurar. pip'i doğrudan pip yazarak değil, python -m pip biçiminde çağırmak, paketin doğru Python sürümüne kurulmasını sağlar.

Projede kullandığınız paketleri bir requirements.txt dosyasına yazmak, aynı ortamı başka bir bilgisayarda tek komutla yeniden kurmanızı sağlar.

• pip bulunamıyorsa python -m ensurepip --upgrade komutu pip'i yeniden kurar.
• Linux'ta “externally-managed-environment” hatası, sistem Python'una paket kurmanızın engellendiğini gösterir. Çözüm sanal ortam kullanmaktır; sudo pip kullanmayın.

# pip'i güncelle
python -m pip install --upgrade pip

# Paket kur / kaldır
python -m pip install requests
python -m pip uninstall requests

# Kurulu paketler ve ayrıntı
python -m pip list
python -m pip show requests

# Bağımlılıkları kaydet ve geri yükle
python -m pip freeze > requirements.txt
python -m pip install -r requirements.txt

06venv Nedir, Nasıl Oluşturulur?

venv, her projeye kendine ait bir Python ve paket klasörü veren yerleşik bir araçtır. Bir projede kütüphanenin eski sürümü, diğerinde yenisi gerekiyorsa sanal ortamlar sayesinde ikisi birbirini bozmaz.

Sanal ortamı proje klasöründe .venv adıyla oluşturmak yaygın bir alışkanlıktır; VS Code bu klasörü otomatik tanır. Ortamı etkinleştirdiğinizde terminal satırının başında (.venv) ibaresi görünür ve python ile pip artık o ortamı kullanır.

• .venv klasörünü Git'e eklemeyin; .gitignore'a yazın ve yalnızca requirements.txt dosyasını paylaşın.
• PowerShell etkinleştirme betiğini engelliyorsa Set-ExecutionPolicy -Scope CurrentUser RemoteSigned komutuyla yalnızca kendi kullanıcınız için izin verin.
• Komut İstemi (cmd) kullanıyorsanız etkinleştirme komutu .venv\Scripts\activate.bat şeklindedir.

cd proje-klasoru
python3 -m venv .venv
source .venv/bin/activate

python -m pip install requests

# Ortamdan çıkış
deactivate

cd proje-klasoru
py -m venv .venv
.venv\Scripts\Activate.ps1

python -m pip install requests

deactivate

İlk betiği çalıştırma

Ortam hazır olduğunda küçük bir betikle her şeyin çalıştığını doğrulayın. Aşağıdaki örnek, sanal ortama kurduğunuz requests kütüphanesiyle bir web sayfasına istek atıp yanıt kodunu ve süresini yazdırır. Çıktıda 200 görüyorsanız Python, pip ve venv birlikte doğru çalışıyor demektir.

Betiği proje klasörüne kontrol.py adıyla kaydedin ve sanal ortam etkinken python kontrol.py komutuyla çalıştırın. Aynı yaklaşımı geliştirerek kendi sitenizin sayfalarını düzenli kontrol eden basit bir izleme betiği yazabilirsiniz.

import requests

yanit = requests.get('https://www.python.org/', timeout=10)
print('Durum kodu:', yanit.status_code)
print('Süre (sn):', round(yanit.elapsed.total_seconds(), 2))

07Python PATH Ayarı ve Sık Hatalar

PATH, işletim sisteminin bir komutu hangi klasörlerde arayacağını belirleyen listedir. Python kurulumundaki sorunların büyük kısmı bu listeyle ilgilidir.

python komutu tanınmıyor

Kurucuyu yeniden çalıştırıp Modify seçeneğinden “Add Python to environment variables” kutusunu işaretleyin ya da kurucuyu PATH seçeneğiyle baştan çalıştırın. Ardından tüm terminalleri kapatıp yeniden açın. Geçici çözüm olarak py komutunu kullanabilirsiniz.

Yanlış Python sürümü çalışıyor

Bilgisayarda birden fazla Python varsa, PATH'te önce gelen kullanılır. Windows'ta Get-Command python, macOS ve Linux'ta which python3 ile hangi dosyanın çalıştığını görün. Windows'ta py -0 komutu kurulu tüm sürümleri listeler.

Paket kuruldu ama import hatası

Paketi bir ortama kurup kodu başka bir ortamda çalıştırıyorsunuzdur. Sanal ortamın etkin olduğundan emin olun ve VS Code'da sağ alttaki yorumlayıcı seçimini .venv olarak ayarlayın.

08Python'la Sonraki Adımlar

Kurulum tamamlandığında Python'u bir veritabanına bağlamak çoğu projenin bir sonraki adımıdır; PostgreSQL kurulumu rehberimiz bu noktada işinize yarar. PHP tarafında çalışanlar için benzer bağımlılık mantığını Composer kurulumu yazımızda, yerel sunucu ortamını ise XAMPP kurulumu rehberinde anlattık.

Kod yazarken Python eklentisi kurulu bir editör büyük kolaylık sağlar: hatalı satırları anında gösterir, sanal ortamı otomatik seçer ve betiği tek tuşla çalıştırır. Editör hazırlığı için VS Code kurulumu rehberimize bakabilirsiniz; Python eklentisinin kimliği ve önerilen ayarlar orada yer alıyor.

Python betikleri, bir web sitesinin teknik sağlığını izlemek için de kullanılır: kırık linkleri bulmak, sayfa yanıt sürelerini ölçmek ya da arama verilerini raporlamak gibi. Bu tür ölçümler SEO ve analiz ile hız ve performans yönetimi çalışmalarının temelini oluşturur.

Stok, sipariş ya da muhasebe verilerini sistemler arasında taşıyan otomasyonlar ise çoğu zaman tek bir betikten fazlasını gerektirir; bu ihtiyaçları e-ticaret entegrasyonu kapsamında ele alıyoruz.