Git Kurulumu ve İlk Yapılandırma

01Git Nedir, Neden Kurulmalı?

Git, dosyalarınızdaki her değişikliği kaydeden bir sürüm kontrol sistemidir. Hangi satırı kimin, ne zaman ve neden değiştirdiğini görürsünüz; bir hata yaptığınızda dakikalar içinde önceki çalışan sürüme dönersiniz.

Git yalnızca yazılımcılar için değildir. Web sitesi dosyaları, yapılandırma dosyaları, hatta teknik dokümanlar bile Git ile güvenle yönetilir. Ekip çalışmasında ise vazgeçilmezdir: herkes kendi dalında çalışır, değişiklikler kontrollü biçimde birleştirilir.

Git'i GitHub ile karıştırmayın. Git bilgisayarınızda çalışan araçtır; GitHub, GitLab ya da Bitbucket ise depolarınızı internette barındıran hizmetlerdir. Bu yazıda Git'i kurup yapılandırıyoruz, depoyu uzak sunucuya göndermeyi ise GitHub'a proje yükleme rehberinde anlattık.

Komut satırı size uzak geliyorsa endişelenmeyin: VS Code'un kaynak denetimi paneli ve GitHub Desktop gibi görsel arayüzler de arka planda aynı Git'i kullanır. Yine de temel komutları bilmek, bir arayüz beklenmedik bir hata gösterdiğinde ne olduğunu anlamanızı sağlar. Bu yüzden rehberde her adımı komutla gösteriyor, arayüz karşılıklarını da yeri geldikçe anıyoruz.

02Windows'ta Git Kurulumu

Windows için resmî kurucu git-scm.com adresindedir. Kurucu, Git ile birlikte Git Bash adlı bir terminal ve Git Credential Manager da kurar. Komut satırını tercih ederseniz winget ile tek satırda kurabilirsiniz.

winget install --id Git.Git -e --source winget

Kurucuda önemli seçenekler

Kurucu çok sayıda ekran gösterir; çoğunda varsayılan değer doğrudur. Yine de şu üç seçeneğe dikkat edin:

• Varsayılan editör: Vim yerine VS Code ya da Notepad++ gibi alıştığınız bir editörü seçin.
• Varsayılan dal adı: “Override the default branch name” seçeneğini işaretleyip main yazın.
• PATH ayarı: “Git from the command line and also from 3rd-party software” seçeneği, Git'i PowerShell ve VS Code'dan kullanmanızı sağlar.

03macOS ve Linux'ta Git Kurulumu

macOS'ta Git, Apple'ın komut satırı geliştirici araçlarıyla gelir. Terminalde git yazdığınızda araçlar kurulu değilse sistem kurmayı önerir; aynı işi aşağıdaki komutla da başlatabilirsiniz. Daha güncel bir sürüm isterseniz Homebrew kullanın.

Linux'ta Git, dağıtımın resmî deposunda bulunur. Paket yöneticinize uygun komutu çalıştırmanız yeterlidir.

# Apple komut satırı araçları
xcode-select --install

# ya da Homebrew ile
brew install git

# Ubuntu / Debian
sudo apt update
sudo apt install git

# Fedora
sudo dnf install git

# Arch
sudo pacman -S git

git --version

04git config ile İlk Ayarlar

Git, her commit'e yazarın adını ve e-postasını ekler. Bu bilgiler girilmeden commit yapmaya çalışırsanız “Author identity unknown” hatası alırsınız. --global bayrağı ayarı bilgisayarınızdaki tüm depolar için geçerli kılar.

E-posta olarak GitHub hesabınızda kayıtlı adresi kullanın; böylece commit'leriniz profilinizle eşleşir. Adresinizi gizli tutmak isterseniz GitHub'ın size verdiği noreply adresini de yazabilirsiniz.

git config --global user.name "Ad Soyad"
git config --global user.email "ad@ornek.com"
git config --global init.defaultBranch main

# Editör olarak VS Code
git config --global core.editor "code --wait"

# git pull davranışı (birleştirme)
git config --global pull.rebase false

# Tüm ayarları ve geldikleri dosyayı göster
git config --list --show-origin

Satır sonu ayarı

Windows satır sonunu CRLF, macOS ve Linux LF olarak yazar. Karma ekiplerde gereksiz değişiklik görünmesini önlemek için core.autocrlf ayarını işletim sisteminize göre yapın. Daha kesin bir çözüm, depoya bir .gitattributes dosyası eklemektir.

# Windows
git config --global core.autocrlf true

# macOS / Linux
git config --global core.autocrlf input

Kısayollar ve global .gitignore

Sık yazdığınız komutlara alias tanımlayarak zaman kazanabilirsiniz; örneğin git st yazınca git status çalışır. İşletim sisteminin ürettiği .DS_Store, Thumbs.db gibi dosyaları ise her depoda ayrı ayrı yazmak yerine tek bir global .gitignore dosyasıyla dışarıda bırakın.

Bu ayarlar kişiseldir ve depoya yazılmaz; ekipçe uyulması gereken kurallar (hangi klasörün izlenmeyeceği gibi) her zaman depodaki .gitignore dosyasında durmalıdır.

git config --global alias.st status
git config --global alias.lg "log --oneline --graph --decorate"

# Global .gitignore dosyasını tanımla
git config --global core.excludesfile ~/.gitignore_global

Depoya özel ayar

İş ve kişisel projelerde farklı e-posta kullanıyorsanız, ilgili deponun klasöründe --global olmadan git config user.email yazın. Depo düzeyindeki ayar, global ayarın önüne geçer.

05SSH Anahtarı Nasıl Oluşturulur?

Uzak depolara her seferinde parola ya da token girmeden bağlanmanın en güvenli yolu SSH anahtarıdır. Bir özel anahtar bilgisayarınızda kalır, açık anahtarı ise GitHub ya da GitLab hesabınıza eklersiniz. Günümüzde önerilen algoritma ed25519'dur.

1. Anahtarı oluşturun; sorulduğunda varsayılan dosya yolunu kabul edin ve bir parola (passphrase) belirleyin.
2. Anahtarı ssh-agent'a ekleyin; böylece parolayı her işlemde girmezsiniz.
3. Açık anahtarı (.pub uzantılı dosya) kopyalayıp hesabınızın SSH anahtarları bölümüne yapıştırın.
4. Bağlantıyı test edin; karşılama mesajında kullanıcı adınızı görmelisiniz.

ssh-keygen -t ed25519 -C "ad@ornek.com"

eval "$(ssh-agent -s)"
ssh-add ~/.ssh/id_ed25519

# Açık anahtarı görüntüle (macOS'ta panoya: pbcopy < ~/.ssh/id_ed25519.pub)
cat ~/.ssh/id_ed25519.pub

# Bağlantı testi
ssh -T git@github.com

ssh-keygen -t ed25519 -C "ad@ornek.com"

Get-Service ssh-agent | Set-Service -StartupType Automatic
Start-Service ssh-agent
ssh-add $env:USERPROFILE\.ssh\id_ed25519

# Açık anahtarı panoya kopyala
Get-Content $env:USERPROFILE\.ssh\id_ed25519.pub | Set-Clipboard

06Kurulumu Test Edin: İlk Depo

Ayarların çalıştığını görmek için küçük bir deneme deposu oluşturun. Aşağıdaki komutlar bir klasör açar, Git deposuna çevirir, bir dosya ekler ve ilk commit'i yapar. git log çıktısında kendi adınızı görüyorsanız yapılandırma doğrudur.

• git init klasörde gizli bir .git dizini oluşturur; tüm geçmiş burada tutulur.
• git add değişikliği hazırlık alanına alır, git commit kalıcı olarak kaydeder.
• git status hangi dosyaların değiştiğini ve neyin commit beklediğini gösterir; en sık bakacağınız komuttur.

mkdir git-deneme
cd git-deneme
git init
echo "# Deneme" > README.md
git add README.md
git commit -m "İlk commit"
git log --oneline
git status

07Sık Hatalar ve Çözümleri

Git kurulumundan sonraki ilk günlerde karşılaşılan hataların neredeyse hepsi kimlik doğrulama ve PATH ile ilgilidir.

• git komutu tanınmıyor: Kurulumdan önce açılmış terminali kapatıp açın; sorun sürerse kurucuyu PATH seçeneğiyle yeniden çalıştırın.
• Permission denied (publickey): Açık anahtar hesaba eklenmemiş ya da ssh-agent anahtarı yüklememiştir. ssh-add -l ile yüklü anahtarları kontrol edin.
• HTTPS'te parola kabul edilmiyor: GitHub, Git işlemlerinde hesap parolasını kabul etmez. SSH kullanın ya da kişisel erişim token'ı oluşturun; Windows'ta Git Credential Manager bu işi tarayıcı üzerinden yapar.
• LF will be replaced by CRLF uyarısı: Bir hata değil, satır sonu dönüşümü bildirimidir; core.autocrlf ve .gitattributes ile kalıcı çözün.
• Yanlış ad ile commit: Son commit'teki yazarı git commit --amend --reset-author ile düzeltebilirsiniz (henüz push etmediyseniz).

08Git Profesyonel Projelerde Nasıl Kullanılır?

Git kurulduktan sonra asıl değer, düzenli ve anlamlı commit alışkanlığında ortaya çıkar. Küçük, tek amaçlı commit'ler hem geri dönüşü kolaylaştırır hem de ekip içinde kod incelemesini hızlandırır. Bir JavaScript projesinde node_modules gibi klasörleri .gitignore ile dışarıda bırakmayı unutmayın; ayrıntısı npm komutları yazımızda.

Web projelerinde Git, canlı siteye kontrollü yayın yapmanın da temelidir: her değişiklik önce test ortamında denenir, sonra yayına alınır. Bu düzen, hız ve performans yönetimi çalışmalarında yapılan iyileştirmelerin ölçülüp gerekirse geri alınmasını da sağlar.

Aurora Yazılım olarak web tasarımı ve e-ticaret altyapısı projelerimizi sürüm kontrolüyle geliştiriyoruz. Git ile ilgili diğer içerikler için git etiketi sayfasına bakabilirsiniz.