Yedekleme Nasıl Yapılır? 3-2-1 Kuralı
Üç kopya, iki farklı ortam, bir dış konum: 3-2-1 kuralıyla şirket verisini ve web sitesini otomatik yedeklemeyi, geri yükleme testini adım adım anlatıyoruz.
Aurora YazılımEditör ekibi
6 dk okuma
Doğru yedekleme nasıl yapılır sorusunun yanıtı 3-2-1 kuralıdır: verinin en az üç kopyası olur, bu kopyalar iki farklı ortamda tutulur ve biri fiziksel olarak başka bir konumda, tercihen bulutta saklanır. Yedekler otomatik alınır, şifrelenir ve düzenli aralıklarla geri yükleme testi yapılarak çalıştığı doğrulanır.
Yedekleme Neden Ertelenmez?
Veri kaybı çoğu zaman beklenmedik bir anda gelir: arızalanan bir disk, yanlışlıkla silinen bir klasör, çalınan bir dizüstü bilgisayar, bir fidye yazılımı ya da hacklenen bir web sitesi. Bu durumların hepsinde işin kurtarılması tek bir soruya bağlıdır: çalışan bir yedeğiniz var mı?
Yedekleme, maliyeti düşük ama ihmal edildiğinde bedeli çok yüksek olan bir sigortadır. Muhasebe dosyaları, müşteri listeleri, teklif arşivleri, ürün görselleri ve web sitesinin veritabanı yeniden oluşturulması haftalar süren ya da hiç mümkün olmayan varlıklardır.
Bu rehberde şirket bilgisayarları ve web siteleri için uygulanabilir bir düzen kuracağız. Amaç karmaşık bir sistem değil; sessizce çalışan, düzenli denetlenen bir alışkanlıktır.
3-2-1 Yedekleme Kuralı Nedir?
3-2-1 yedekleme kuralı, veri korumada en yaygın kabul gören yaklaşımdır. Kural basittir ama her rakamın bir gerekçesi vardır; tek bir arıza ya da olay bütün kopyaları aynı anda yok etmesin diye kurgulanmıştır.
| Rakam | Anlamı | Neye karşı korur? |
|---|---|---|
| 3 kopya | Asıl veri + en az iki yedek | Tek bir yedeğin bozulması |
| 2 ortam | Örneğin harici disk ve NAS ya da bulut | Aynı tür donanımın aynı anda arızalanması |
| 1 dış konum | Ofis dışında, tercihen bulutta bir kopya | Yangın, su baskını, hırsızlık |
Neyi Yedeklemelisiniz?
Her şeyi yedeklemeye çalışmak süreci yavaşlatır ve maliyeti artırır. İşletim sistemi ve programlar yeniden kurulabilir; asıl korunması gereken, yeniden üretilemeyen veridir.
- Muhasebe, fatura ve sözleşme dosyaları
- Müşteri, tedarikçi ve sipariş kayıtları
- E-posta arşivleri ve önemli yazışmalar
- Tasarım, ürün fotoğrafı ve marka dosyaları
- Web sitesinin dosyaları ve veritabanı
- Alan adı, sunucu ve hizmet hesaplarına ait yapılandırma bilgileri
Bilgisayar Yedeği Nasıl Alınır?
Ofis bilgisayarları için en pratik yol, işletim sisteminin kendi araçlarını ve bir harici diski ya da ağ depolama cihazını (NAS) kullanmaktır. Bunun üstüne bir bulut kopyası eklendiğinde 3-2-1 düzeni tamamlanır.
Windows
Windows'ta Ayarlar içindeki yedekleme seçenekleri ya da Dosya Geçmişi ile belgeler harici diske düzenli olarak kopyalanabilir. Klasör bazında kopyalama için yerleşik robocopy komutu kullanılabilir.
robocopy C:\Users\Kullanici\Documents E:\Yedek\Documents /E /Z /R:2 /W:5macOS
macOS'ta Time Machine, harici diske ya da destekleyen bir ağ diskine otomatik ve saatlik yedek alır. Sistem Ayarları içinden yedekleme diski seçmek çoğu kullanıcı için yeterlidir.
Linux
Linux'ta rsync, yalnız değişen dosyaları aktardığı için hızlı ve güvenilir bir seçenektir. Hedef olarak harici disk ya da uzak bir yedek sunucusu kullanılabilir.
rsync -avz /home/kullanici/belgeler/ yedek@yedek-sunucu:/yedekler/belgeler/Web Sitesi Yedeği Nasıl Alınır?
Bir web sitesi yedeği iki parçadan oluşur: dosyalar (kod, görseller, yüklenen belgeler) ve veritabanı (ürünler, siparişler, üyeler, içerikler). Yalnız birini yedeklemek, geri yükleme anında eksik bir site demektir.
Barındırma firmanızın sunduğu otomatik yedekler iyi bir başlangıçtır ama tek başına yeterli değildir; çünkü bu yedekler çoğunlukla sitenin bulunduğu altyapıda tutulur. Bir kopyayı mutlaka farklı bir sağlayıcıda saklayın. Siteyi başka bir sunucuya taşımayı planlıyorsanız hosting taşıma rehberimiz aynı yedeklerle nasıl ilerleneceğini anlatır.
mysqldump -u kullanici -p --single-transaction veritabani_adi > db-yedek.sql
tar -czf site-dosyalari.tar.gz /var/www/siteE-Ticaret Siteleri İçin Sıklık
Sipariş alan bir sitede veritabanı her gün değişir. Haftalık yedek, bir haftalık siparişin kaybolma riski demektir. Siparişin yoğun olduğu bir e-ticaret altyapısında veritabanı yedeğinin en az günlük alınması önerilir.
Otomatik Yedekleme Kurmak
Elle alınan yedek, unutulan yedektir. Otomatik yedekleme, insan hatasını devreden çıkarır. Linux sunucularda bu iş genellikle cron ile zamanlanır; Windows'ta Görev Zamanlayıcı aynı görevi görür.
Otomasyon kurulduktan sonra iki şeyi izlemek gerekir: yedeğin gerçekten oluştuğunu ve disk alanının dolmadığını. Başarısız yedekte e-posta uyarısı gönderen basit bir kontrol, sessizce bozulan sistemlerin önüne geçer. Web siteleri için bu izleme işi, hız ve performans yönetimi kapsamındaki düzenli bakımın doğal bir parçası olarak da yürütülebilir.
- Saklama süresi belirleyin: örneğin son 7 günlük, 4 haftalık ve birkaç aylık kopya
- Bulut ya da dış diske giden yedekleri şifreleyin
- Yedek hesaplarının şifrelerini ana sistemden ayrı tutun
0 3 * * * /usr/local/bin/yedekle.sh >> /var/log/yedekle.log 2>&1Örnek Bir Yedekleme Planı
Teoriyi somutlaştırmak için on kişilik bir ofisi ve sipariş alan bir web sitesini düşünelim. Plan, her veri türü için kopya sayısını, ortamı, sıklığı ve sorumluyu tek bir tabloda toplar. Bu tablo yazılı olarak durduğunda, yeni gelen bir çalışan ya da dışarıdan destek veren bir ekip de sistemi kolayca devralabilir.
Plandaki sıklıkları belirlerken şu soruyu sorun: ne kadar veri kaybını göze alabilirim? Bir günlük siparişi yeniden girmek mümkünse günlük yedek yeterlidir; mümkün değilse saatlik ya da sürekli yedekleme gerekir. Aynı şekilde, işin kaç saat durabileceği de geri yükleme hızına dair beklentinizi belirler.
| Veri | 1. kopya | 2. kopya (dış konum) | Sıklık |
|---|---|---|---|
| Ofis belgeleri | NAS cihazı | Şifreli bulut depolama | Günlük |
| Muhasebe verisi | Harici disk (çevrim dışı) | Şifreli bulut depolama | Günlük |
| Site veritabanı | Sunucudaki otomatik yedek | Farklı sağlayıcıdaki depolama | Günlük ya da daha sık |
| Site dosyaları | Sunucudaki otomatik yedek | Farklı sağlayıcıdaki depolama | Haftalık ve her güncellemeden önce |
| E-posta | Sağlayıcının arşivi | Ayrı arşiv ya da dışa aktarım | Aylık |
Geri Yükleme Testi Şart
Hiç geri yüklenmemiş bir yedek, sadece bir umuttur. Bozuk arşiv, eksik tablo ya da yanlış klasör ancak geri yükleme denendiğinde ortaya çıkar. Bu yüzden belirli aralıklarla bir yedeği test ortamına açıp sitenin ya da dosyaların sorunsuz çalıştığını doğrulayın.
Test aynı zamanda bir saat ölçümüdür: geri yüklemenin ne kadar sürdüğünü bilirseniz, kriz anında işin ne zaman yeniden ayağa kalkacağını da söyleyebilirsiniz. Saldırı sonrası temizlik süreci için web sitesi hacklendi yazımız, yedeğin bu anlarda neden kurtarıcı olduğunu ayrıntılı anlatır.
mysql -u kullanici -p test_veritabani < db-yedek.sqlSık Yapılan Yedekleme Hataları
Bulut depolamanın sunduğu sürüm geçmişi ve değiştirilemez kopya gibi seçenekleri anlamak için bulut bilişim nedir yazımıza göz atabilirsiniz.
- Senkronizasyonu yedek sanmak: eşitlenen bir klasörde silinen dosya, her yerden silinir
- Yedek diskini sürekli bilgisayara takılı bırakmak; fidye yazılımı ona da ulaşır
- Yalnız barındırma firmasının yedeğine güvenmek
- Veritabanını unutup sadece dosyaları yedeklemek
- Yedeği hiç test etmemek ve şifrelemeden saklamak
Sık Sorulan Sorular
01Yedekler ne kadar süre saklanmalı?
İşin doğasına göre değişir. Bir hatanın ya da saldırının günler sonra fark edilebileceğini düşünerek yalnız son kopyayı değil, birkaç hafta geriye uzanan kopyaları da tutmak güvenlidir. Yasal saklama süresi olan belgeler için mali müşavirinizin önerisine uyun.
02Bulut depolama tek başına yedek sayılır mı?
Tek başına 3-2-1 kuralını karşılamaz. Ayrıca yalnız eşitleme yapan bir klasör, silinen ya da şifrelenen dosyayı da buluta taşıyabilir; sürüm geçmişi olan bir hizmet seçmek ve ek bir yerel kopya tutmak gerekir.
03Yedeklemeyi kim üstlenmeli?
Görev mutlaka bir kişiye ya da hizmet sağlayıcıya yazılı olarak verilmelidir. Herkesin sorumlu olduğu iş, genellikle kimsenin yapmadığı iştir; yedeğin durumu da düzenli olarak raporlanmalıdır.
3-2-1 kuralı, otomasyon ve düzenli geri yükleme testi bir araya geldiğinde veri kaybı bir felaket olmaktan çıkar, yönetilebilir bir aksaklığa dönüşür. Aurora Yazılım, hız ve performans yönetimi kapsamında sitenizin izleme ve bakım düzenini birlikte planlar; işletmenize özel yazılım çözümlerinde de yedekleme düzenini baştan ele alır. Kurumsal web sitesi projeniz ya da mevcut siteniz için bize ulaşın.
